چقدر از طب سنتی پایه‌ی علمی داره؟
پاسخ کوتاه پایه‌ی علمی طب سنتی یه‌دست نیست. طب سنتی دو چیز رو با هم میاره: یه نظریه درباره‌ی مزاج و تعادل بدن، و یه گنجینه‌ی قدیمی از گیاه‌ها و نسخه‌ها. محکم‌ترین پایه رو چند تا از همین گیاه‌ها دارن: ماده‌ی مؤثر واقعی دارن، و وقتی این ماده رو جدا کردن و آزمایش کردن، داروهای امروزی ازش دراومده. ولی برای بیشتر فراورده‌ها پژوهش خوب کمه، و «گیاهی» یعنی بی‌خطر نیست. اون حس بهتر شدنی هم که خودت تجربه کردی واقعیه، فقط گاهی از برگشت طبیعی علائم و دارونما میاد، نه از خود دارو.
اون جوشونده‌ای که حالت رو خوب کرد
برات پیش اومده سرما بخوری، یکی بگه «سردیت کرده»، یه جوشونده‌ی گرم بهت بده و دو روز بعد سرحال باشی؟ اون لحظه حس می‌کنی یکی بدنت رو درست فهمیده. پشت این حس یه نظریه‌ی کامل هست.
توی طب سنتی ایرانی، بدن چهار تا مایه داره: خون، بلغم، صفرا و سودا. هرکدوم دو تا از چهار کیفیت گرم، سرد، تر و خشک رو داره؛ همه‌ی ما هر چهار تا رو داریم، ولی توی هر کس یکیشون غالبه و مزاج اون آدم رو می‌سازه. از نگاه همین نظریه، بیماری یعنی به هم خوردن تعادل مزاج، و درمان یعنی برگردوندن همون تعادل، جدا برای هر بیمار. با این نگاه، «سردیت کرده» یعنی سردی توی مزاجت غالب شده و جوشونده‌ی گرم قرار بوده تعادل رو برگردونه؛ برای همین حس کردی یکی بدنت رو فهمیده.
پس سؤال اینه: کدوم تیکه‌اش رو می‌شه آزمایش کرد، و نتیجه چی شد؟
گیاهی که از یه کتاب قدیمی دارو شد
بعضی از گیاه‌های طب سنتی یه ماده‌ی مؤثر واقعی دارن، یعنی یه ماده‌ی مشخص که روی بدن کار می‌کنه. توی دهه‌ی هفتاد میلادی، گروه تو یویو توی چین بیشتر از دوهزار نسخه‌ی گیاهی سنتی رو گشت تا دارویی برای مالاریا پیدا کنه و عصاره‌ی چند صد تاشون رو روی موش آزمایش کرد. سرنخ اصلی از یه کتاب نسخه‌ی حدوداً هزار و هفتصد ساله اومد، و عصاره فقط وقتی جواب داد که پژوهشگرها گیاه رو به‌جای جوشوندن، توی دمای پایین عصاره‌گیری کردن.
بعد ماده‌ی جداشده از اون گیاه رو در مقایسه با داروی رایج اون موقع روی بیمارهای مالاریا آزمایش کردن. تب و انگل خون بیمارها خیلی زود از بین رفت. پس چیزی که به داروخونه رسید خود نسخه نبود؛ یه ماده بود که آزمایش رو پس داد.
جایی که آزمایش کنترل‌شده حرف می‌زنه
برای بیشتر فراورده‌های گیاهی طب سنتی، ماجرا به روشنی مالاریا نیست. یه نهاد رسمی سلامت آمریکا می‌گه خیلی از پژوهش‌ها درباره‌ی فراورده‌های گیاهی طب سنتی چینی کیفیت پایینی دارن و نمی‌شه ازشون نتیجه‌ی قطعی گرفت.
آزمایش کنترل‌شده همین‌جا به کار میاد. توی آزمایش‌های طب سوزنی، به یه گروه سوزن واقعی زدن و به گروه دیگه سوزن بدلی. طب سوزنی شاید به بعضی دردهای مزمن کمک کنه، ولی توی بعضی از این آزمایش‌ها هر دو گروه به یه اندازه بهتر شدن. وقتی سوزن بدلی هم همون‌قدر اثر داره، احتمالاً بخشی از اثر از خود سوزن نیست، از انتظار بهتر شدنه.
«گیاهی» هم یعنی بی‌خطر نیست. توی بعضی فراورده‌های طب سنتی داروی اعلام‌نشده، فلز سنگین و آفت‌کش پیدا شده، و گاهی یه گیاه اشتباه جای گیاه درست اومده و به اندام‌های بدن آسیب جدی زده. بعضی گیاه‌ها هم ماده‌ای دارن که پژوهش‌ها اون رو با آسیب کلیه و سرطان مجاری ادرار مرتبط می‌دونن.
چرا حس بهتر شدن این‌قدر واقعیه
برگردیم سراغ همون جوشونده. معمولاً وقتی سراغ درمان می‌ریم که حالمون از همیشه بدتره. خیلی از علائم بالا و پایین می‌رن و از بدترین نقطه خودبه‌خود به حال معمول برمی‌گردن؛ به این می‌گن برگشت طبیعی علائم. ولی چون همون موقع جوشونده خوردیم، بهتر شدن رو پای اون می‌نویسیم.
بعد نوبت دارونماست: انتظار بهتر شدن و خود آیین درمان، مثل معاینه و توجه درمانگر، دردی مثل میگرن یا حالت تهوع رو واقعاً کم می‌کنه. ولی دارونما کلسترول رو پایین نمیاره و تومور رو کوچیک نمی‌کنه؛ حال آدم رو بهتر می‌کنه، بیماری رو درمان نمی‌کنه.
درمان مزاجی برای هر بیمار جداست و نتیجه‌اش رو با حال خود بیمار می‌سنجن. وقتی معیار حال آدم باشه، این دو تا هم برای درمانگر و هم برای بیمار شکل یه موفقیت واقعی رو پیدا می‌کنن؛ پس درمانگر می‌تونه کاملاً صادق باشه. خود پژوهشگرهای طب سنتی ایرانی هم نتیجه گرفتن که برای این درمان‌ها پژوهش بیشتری لازمه. حالا اون بار که حس کردی جوشونده کار کرد، سهم کدومشون چقدر بود؟
بعضی از گیاه‌های طب سنتی ماده‌ی مؤثر واقعی دارن و ازشون داروهای امروزی دراومده، ولی برای بیشتر فراورده‌ها هنوز پژوهش خوب کمه. حس بهتر شدنی هم که تجربه می‌کنیم واقعیه، فقط همیشه از خود دارو نمیاد.
این پاسخ از کجا آمده
هر چیزی که بالا خواندی از این ۷ منبع بیرون آمده. اگر خواستی خودت سرچشمه را ببینی، لینک‌ها همین‌جاست.