گونه‌های جدید چطور به وجود میان؟

یه میگوی کوچیک از دریای این طرف پاناما بردار، یکی هم از دریای اون طرف. بذارشون کنار هم. تقریباً هیچ فرقی بینشون نمی‌بینی. حالا یه نر از یه طرف و یه ماده از طرف دیگه رو بذار پیش هم. انتظار داری برای هم دلبری کنن. ولی به‌جاش به هم حمله می‌کنن.

پس این دو تا، با این‌که شبیه هم‌ان، دو گونه‌ی جدان. چون ملاک گونه قیافه نیست. ملاک اینه که کی با کی جفت می‌شه. برعکسش هم هست: بعضی عنکبوت‌ها ظاهرشون خیلی با هم فرق داره و باز هم یه گونه‌ان، چون توی طبیعت با هم جفت می‌شن. پس پرسش ما در اصل اینه: یه گروه چطور به جایی می‌رسه که دیگه با بقیه جفت نشه؟

حدود ۳ میلیون سال پیش، خشکی پاناما از دل آب بالا اومد و دریا رو دو تکه کرد. میگوهایی که یه جمعیت بودن، افتادن دو طرف یه دیوار.

ولی اینجا یه شرط پنهان هست. دیوار به‌تنهایی گونه‌ی جدید نمی‌سازه. اگه دو تکه دوباره به هم برسن و هنوز با هم جفت بشن، فرق‌هاشون قاطی می‌شه و کم‌کم از بین می‌ره. گونه وقتی کامل جدا شده که یه مانع درونی و ارثی پیدا بشه، یعنی چیزی که حتی بدون دیوار هم جلوی جفت شدن رو بگیره.

این مانع شکل‌های مختلفی داره: فرق در زمان جفت شدن، جای جفت شدن یا رسم دلبری. ممکنه هم جفت بشن ولی بچه‌ها زنده نمونن یا خودشون نتونن بچه‌دار بشن.

حدود ۲۰۰ سال پیش سیب به آمریکای شمالی رسید. اون‌جا یه جور مگس روی میوه‌ی زالزالک، یه درختچه‌ی بومی، زندگی و جفت‌گیری می‌کرد. بعضی از این مگس‌ها رفتن سراغ سیب.

حالا دو گروه مگس داریم که توی یه منطقه زندگی می‌کنن، بدون هیچ کوه و رودی بینشون. ولی سر و کله‌ی مگس‌های سیب زودتر پیدا می‌شه، هم‌زمان با رسیدن سیب، و مگس‌های زالزالک دیرتر. هر کدوم میوه‌ی خودش رو از روی بو پیدا می‌کنه و از بوی میوه‌ی اون یکی فرار می‌کنه. مانع درونی اینجا زمان و بوئه، نه دیوار.

همین رو توی آزمایشگاه هم دیدن. مگس‌های میوه رو توی قفس‌های جدا گذاشتن: نصفشون با غذایی از یه جور قند، نصف دیگه با غذایی از نشاسته. بعد از نسل‌های زیاد، هر گروه ترجیح می‌داد با مگس‌های گروه خودش جفت بشه. فقط یه فرق توی غذا، و شروع یه مانع درونی دیده شد.

حالا سریع‌ترین مثال. توی جزایر گالاپاگوس، روی جزیره‌ی کوچیکی به اسم دافنه‌ی بزرگ، یه سهره‌ی نر غریبه از یه جزیره‌ی دور رسید و با یه ماده‌ی محلی جفت شد. آواز این نر عجیب بود. و توی این پرنده‌ها، پسرها آواز پدرشون رو یاد می‌گیرن.

آواز بچه‌ها و شکل نوکشون با سهره‌های محلی جور نبود. از نسل دوم به بعد، این خانواده تقریباً فقط با خودشون جفت شدن. یعنی مانع درونی، این بار یه آواز، فقط توی دو نسل ساخته شد، در حالی که معمولاً فکر می‌کردن این کار خیلی طول می‌کشه.

این‌که فرق‌هایی مثل آواز، شکل نوک یا علاقه به یه بو از اول چطور پیدا می‌شن و چرا نسل به نسل می‌مونن، خودش داستان سازوکار تکامله. قدم بعدی دقیقاً همین‌جاست.