چرا باتری موبایل بعد از دو سال خراب میشه؟
پاسخ کوتاه باتری موبایلت یهدفعه خراب نمیشه؛ از روز اول کمکم پیر میشه. برقش رو یونهای لیتیوم میسازن که بین دو سر باتری رفتوبرگشت میکنن. مایع داخل باتری کنار سمت گرافیتی کمکم تجزیه میشه و یه لایهی نازک میسازه که بعضی از این یونها رو برای همیشه زندانی میکنه. ترکهای ریز داخل باتری هم یونهای بیشتری رو گیر میاندازن، و گرما و پر موندن باتری این پیری رو تندتر میکنن. بعد از چند صد بار شارژ کامل، باتری زود خالی میشه و گاهی گوشی وسط کار خاموش میشه.
باتری پیر میشه، یهشبه خراب نمیشه
گوشیای که روز اول تا شب شارژ داشت، دو سال بعد زودتر به شارژر احتیاج پیدا میکنه، بیاینکه قطعهای ازش شکسته باشه. اپل میگه هر باتری شارژی یه قطعهی مصرفیه و با پیر شدن شیمیایی کمکم کاراییاش رو از دست میده. این پیری فقط به گذشت زمان بستگی نداره و به تعداد دفعههای شارژ و نوع نگهداری هم بستگی داره. اپل این پیری رو با چرخهی شارژ میشمره.
پیری یه نشونهی دیگه هم داره که شبیه خرابیه. باتری پیر ممکنه نتونه برقی رو که گوشی توی یه لحظهی پرمصرف لازم داره برسونه، و اونوقت گوشی برای محافظت از خودش خاموش میشه. این خاموشی ناگهانی بیشتر وقتی پیش میاد که شارژ کم مونده یا هوا سرده.
لیتیومی که زندانی میشه
حالا ببین داخل باتری چه خبره. یونهای لیتیوم موقع شارژ شدن و خالی شدن بین دو سر باتری رفتوبرگشت میکنن، و ظرفیت باتری مستقیم به تعداد همین یونها بستگی داره. هر یون لیتیومی که جایی گیر بیفته و از این رفتوبرگشت بیرون بمونه، ظرفیت باتری رو کمی پایین میاره.
یه سر باتری از گرافیت ساخته شده. مایع داخل باتری کنار گرافیتِ شارژشده پایدار نمیمونه؛ کمی ازش تجزیه میشه و روی سطح گرافیت یه لایهی نازک جامد میسازه. بهازای هر ذرهای از این مایع که اینطور تجزیه میشه، یه یون لیتیوم توی این لایه زندانی میشه.
این لایه هم از باتری محافظت میکنه، هم بهش ضرر میزنه. هرچی کلفتتر بشه، جلوی تجزیهی بیشتر مایع رو بیشتر میگیره و خودش آهستهتر رشد میکنه، ولی رشدش هیچوقت کامل متوقف نمیشه. همین رشد همیشگی یونهای بیشتری رو گیر میاندازه و راه رد شدن یونها رو هم سختتر میکنه؛ برای همینه که باتری پیر توی لحظهی پرمصرف نمیتونه برق کافی برسونه.
گرما، پر موندن و ترکهای ریز
باتری حتی وقتی بیاستفاده توی کشو افتاده هم پیر میشه، و گرما و پر بودن باتری این پیری رو تندتر میکنن. یه برآورد برای یه سال نگهداری توی دمای معمولی اتاق اینه که باتری پرِ پر حدود یکپنجم ظرفیتش رو از دست میده، ولی باتریای که کمتر از نصفش پره فقط کمی از ظرفیتش رو از دست میده. توی گرمای چهل درجه، هر دو باتری خیلی بیشتر افت میکنن.
ذرههای داخل باتری هم با هر بار پر و خالی شدن کمی باد میکنن و جمع میشن، و این فشار توشون ترک میاندازه. روی سطح تازهی هر ترک همون لایهی نازک رشد میکنه و یونهای بیشتری رو گیر میاندازه. تکهای هم که کامل بشکنه و جدا بشه، دیگه توی کار باتری نقشی نداره.
توی سرما یا موقع شارژ خیلی سریع، بخشی از لیتیوم بهجای اینکه وارد گرافیت بشه، به شکل فلز روی سطحش میشینه، و بخشی از این لیتیوم برای همیشه از کار میافته.
کاری که از دست تو برمیاد
«شارژ بهینه»ی آیفون عادت شارژ کردن صاحبش رو یاد میگیره. وقتی پیشبینی کنه گوشی مدت زیادی به شارژر وصل میمونه، شارژ رو قبل از پر شدن کامل نگه میداره تا گوشی زمان کمتری رو پرِ پر بگذرونه.
اپل دو توصیهی دیگه هم داره: گوشی رو مدت طولانی توی گرما یا آفتاب مستقیم نذار، و اگه قراره مدتی کنارش بذاری، نیمهپر نگهش دار. این کارها رشد لایهی روی گرافیت رو متوقف نمیکنن و فقط کندترش میکنن. اینکه دقیقاً چطور شارژ کنی تا باتری بیشترین عمر رو بکنه، خودش یه داستان جداست.
باتری موبایل یهشبه خراب نمیشه. یونهای لیتیومی که برقش رو میسازن کمکم توی یه لایهی نازک و توی ترکهای ریز زندانی میشن، و گرما و پر موندن باتری این زندانی شدن رو تندتر میکنن.
این پاسخ از کجا آمده
هر چیزی که بالا خواندی از این ۶ منبع بیرون آمده. اگر خواستی خودت سرچشمه را ببینی، لینکها همینجاست.