ادعای «جهانهای موازی» از کجای فیزیک درآمده؟
پاسخ کوتاه «جهانهای موازی» خیالی نیست که فیلمها ساخته باشن و یه نظریهی تنها هم نیست. چند نظریهی جدا توی فیزیک، هر کدوم از راه خودش، به جهانهای دیگه میرسن. توی فیزیک کوانتوم، با هر اندازهگیری واقعیت شاخهشاخه میشه. توی تورم کیهانی، بزرگ شدن جهان یه جا متوقف میشه و جاهای دیگه جهانهای حبابی تازه میسازه. توی یه فضای بیپایان هم هر چیدمانی از ماده یه جایی تکرار میشه. هیچکدوم از این راهها هنوز اثبات نشده.
یه اسم، چند راه جدا
اسم «جهانهای موازی» رو احتمالاً از فیلمها شنیدی: یه جهان دیگه که توش یه نسخهی دیگه از تو داره زندگی میکنه. ولی این اسم از وسط خود فیزیک دراومده، و فقط از یه جا هم نیومده.
کیهانشناسی به اسم مکس تگمارک نشون داده که چند نظریهی جدا توی فیزیک هر کدوم از راه خودش به جهانهای دیگه رسیدن. تگمارک این جهانها رو توی چهار سطح دستهبندی کرده. اینجا سه تا از این راهها رو یکییکی باز میکنیم.
واقعیتی که شاخهشاخه میشه
فیزیک کوانتوم قوانین دنیای ذرههای خیلی ریز رو توضیح میده. توی این دنیا، تا وقتی یه ذره رو اندازه نگرفتی، چند نتیجه براش ممکنه. وقتی اندازهاش میگیری، فقط یکی از اون نتیجهها میمونه. بقیهی نتیجهها کجا میرن؟
هیو اورت، دانشجوی دکتری دانشگاه پرینستون، جواب داد که هیچ نتیجهای از بین نمیره. به گفتهی اون، معادلههای کوانتوم برای خود کسی که اندازه میگیره هم درستن. با هر اندازهگیری واقعیت شاخهشاخه میشه و توی هر شاخه یه نسخه از تو یکی از نتیجهها رو میبینه. شاخهها روی هم اثری ندارن و هیچکدوم واقعیتر از بقیه نیست. حتی گربهی معروف شرودینگر، که توی یه جعبهی بستهست، پیش از باز شدن در جعبه دو شاخه میشه: توی یه جهان زندهست و توی یه جهان دیگه مرده.
فیزیکدانهای کپنهاگ اسم این ایده رو گذاشتن «الهیات». اورت رفت سراغ کار پژوهشی توی پنتاگون و دیگه به فیزیک نظری برنگشت. توی دههی هفتاد میلادی، برایس دویت ایده رو دوباره زنده کرد و اسم «جهانهای بسیار» جا افتاد.
حبابها و فضای بیپایان
راه دوم از آلن گوث شروع میشه که سال ۱۹۸۰ پیشنهاد کرد جهان توی کسری از ثانیهی اولش با سرعتی سرسامآور بزرگ شده، مثل بادکنکی که وقتی بادش میکنی چینهاش صاف میشن. اسم این ایده تورم کیهانیه.
گوث و آندره لینده و دیگران نتیجه گرفتن که این بزرگ شدن، وقتی شروع بشه، هیچوقت کاملاً متوقف نمیشه. هر جا که متوقف بشه، یه جهان مثل جهان ما شکل میگیره، ولی جاهای دیگه بزرگ شدن ادامه پیدا میکنه و حبابهای تازه میسازه. عددهای پایهی طبیعت، مثل اینکه هر نیرو چقدر قویه، احتمالاً از یه حباب تا حباب دیگه فرق میکنن.
راه سوم از همه سادهتره. اگه فضا بیپایان باشه و همهجاش تقریباً یکنواخت ماده داشته باشه، اون طرف بخشی که ما میبینیم بینهایت منطقهی دیگه هست. ماده فقط به تعداد محدودی شکل میتونه کنار هم چیده بشه، پس این چیدمانها یه جایی تکرار میشن، حتی چیدمانی که خود تو رو ساخته. فاصلهی نزدیکترین نسخهی عین تو، به برآورد تقریبی تگمارک، عددیه به متر که بعد از یک، صد میلیارد میلیارد میلیارد تا صفر داره.
جدی، ولی هنوز اثباتنشده
یه دلیلی که فیزیکدانها این ایدهها رو جدی میگیرن اینه که عددهای پایهی طبیعت بهطرز عجیبی برای حیات مناسبن. اگه بیشمار جهان با عددهای مختلف وجود داشته باشه، عجیب نیست که ما توی یکی از معدود جهانهای مناسب باشیم.
ولی این جهانها دیده نمیشن. به گفتهی کیهانشناس جورج الیس، نور جهانهای حبابی از شروع جهان تا امروز وقت کافی نداشته که به ما برسه. دیدن رد شاخههای اورت هم به آزمایشهایی نیاز داره که فراتر از فناوری امروزه. پژوهشگرها توی کمسوترین نور آسمون دنبال جای برخورد یه حباب دیگه با جهان ما گشتن و چهار منطقهی نامزد پیدا کردن، ولی هیچکدوم تأیید نشد.
دانستهها فعلاً همینجا تموم میشن. الیس میگه جهانهای موازی ممکنه وجود داشته باشن و ممکنه وجود نداشته باشن. پل اشتاینهارت، که خودش از سازندههای همین ایدهی حبابها بود، این ایده رو آزمونناپذیر میدونه. جهانهای بسیار هم بین تعبیرهای کوانتوم رقیب جدیایه، ولی هنوز خیلی از فیزیکدانها قبولش ندارن.
جهانهای موازی از سه جای فیزیک دراومدن: شاخههای کوانتوم، حبابهای تورم کیهانی و تکرار چیدمانها توی فضای بیپایان. فیزیکدانها هر سه رو جدی میگیرن، ولی هیچکدوم هنوز اثبات نشده.
این پاسخ از کجا آمده
هر چیزی که بالا خواندی از این ۶ منبع بیرون آمده. اگر خواستی خودت سرچشمه را ببینی، لینکها همینجاست.