آیا چیزی که برای ما اتفاق افتاده، به بچههامون هم منتقل میشه؟
پاسخ کوتاه توی بعضی جانورها آره، ولی توی آدمها هنوز کسی مطمئن نیست. تجربهها میتونن نشانههای شیمیایی کوچیک روی DNA رو عوض کنن، ولی بیشتر این نشانهها موقع ساخته شدن بچه دو بار پاک میشن. موشهایی که یاد گرفته بودن از یه بو بترسن، بچهها و نوههاشون هم به همون بو حساستر بودن. توی آدمها ردهایی پیدا شده، ولی چون ژن و خونه و عادت هم به بچه میرسه، هنوز نمیشه گفت این ردها از کدوم راه رسیدن.
اول باید مرز رو کشید
برات پیش اومده فکر کنی سختیهایی که پدربزرگ و مادربزرگت کشیدن به تو هم رسیده؟ ولی سؤال اصلی اینه که آیا اتفاقی که برای ما افتاده روی بدنمون ردی میذاره که از راه تخمک یا اسپرم به بچهای برسه که خودش اون اتفاق رو ندیده؟
برای اینکه بفهمیم چیزی واقعاً به ارث رسیده، باید ببینیم کی خودش در معرض اون اتفاق بوده. وقتی یه زن بارداره، هر چی بهش برسه همزمان به سه نسل میرسه: به خودش، به جنینش، و به تخمکهایی که همون موقع توی بدن جنین دارن ساخته میشن و یه روز نوهاش از اونها درست میشه.
پس رسیدن اثر به نوه هنوز ارث نیست، چون سلولی که نوه ازش درست شده خودش اونجا بوده. فقط وقتی اثر به نتیجه، یعنی نسل بعد از نوه، برسه، میشه گفت منتقل شده. برای پدر، که فقط اسپرمش در معرضه، مرز نوهست.
پاککنی که دو بار رد میشه
روی DNA ما، کنار خود حروفش، نشانههای شیمیایی کوچیکی میشینن که به مجموعشون میگن اپیژنوم. ولی توی پستاندارها، که ما هم جزوشونیم، بیشتر این نشانهها دو بار پاک میشن: یه بار بعد از اینکه تخمک و اسپرم به هم میرسن، و یه بار دیگه وقتی تخمک یا اسپرم خود اون بچه توی بدنش ساخته میشه.
یعنی هر بچه تقریباً با یه صفحهی پاکشده شروع میکنه، چون فقط چند نقطهی کمیاب روی DNA از این پاک شدن جون سالم به در میبرن. اگه قرار باشه تجربهای از این راه به بچهها برسه، بهترین جا برای این کار همین نقطههاست.
توی جانورها، گاهی جواب آرهست
به رسیدن این نشانهها به نسلهای بعد میگن وراثت فراژنتیکی، و توی گیاهها و کرمهای ریز آزمایشگاهی رایجه.
پستاندارها ولی داستان سختتری دارن. پژوهشگرهای دانشگاه اموری به یه دسته موش، قبل از اینکه بچهدار بشن، یاد دادن از بوی شکوفهی گیلاس بترسن؛ هر بار این بو رو با یه شوک برقی ملایم همراه کردن. بچهها و نوههای این موشها هیچوقت این آموزش رو ندیده بودن، ولی جلوی همین بو بیشتر از جا میپریدن.
شاید فکر کنی بچهها ترس رو از رفتار پدر و مادرشون یاد گرفتن. ولی اثر توی بچههایی هم دیده شد که با روش آزمایشگاهی به دنیا اومده بودن، و مادر آموزشدیده نمیتونست این حساسیت رو به بچهموش دیگهای که بزرگ میکرد منتقل کنه. توی اسپرم پدرها هم نشانههای روی ژنی که موش با کمکش همین بو رو حس میکنه عوض شده بود، ولی خود پژوهشگرها میگن معلوم نیست همین تغییر برای توضیح اون حساسیت کافی باشه.
این راه همیشه هم باز نیست. توی یه نژاد موش که رنگ موی موشهاش به همین نشانهها بستگی داره، اثر غذای مادر به نسل سوم نرسید و پشت همون مرزی که گفتیم ایستاد.
و توی آدمها؟
توی آدمها، تیم ریچل یهودا نشانههای روی ژنی مربوط به استرس رو توی بازماندههای هولوکاست و بچههاشون اندازه گرفت. این نشانهها توی بازماندهها بیشتر از گروه مقایسه بود و توی بچههاشون کمتر. خودشون هم نتونستن بگن این تفاوت از راه تخمک و اسپرم رسیده یا توی بارداری یا بعد از تولد شکل گرفته.
یه پژوهش توی سوئد هم سلامت نوهها رو به فراوونی یا کمبود غذا توی بچگی پدربزرگهاشون ربط داد، ولی یه بررسی بزرگتر نتونست این اثر رو روی دیابت و بیماری قلبی دوباره پیدا کنه.
مشکل اینه که از پدر و مادر، ژنها و خونه و عادتها و فرهنگ خانواده هم به بچه میرسن و جدا کردن این راهها از هم تقریباً ناممکنه. برای همین پژوهشگرهایی مثل ادیث هرد، آدریان برد و برنهارد هورستمکه شواهد انسانی رو هنوز قطعی نمیدونن. شاید این ما رو به یه پرسش دیگه برسونه: چیزی که هر نسل با یاد دادن به بچههاش میرسونه، خودش یه جور ارث نیست؟
بیشتر نشانههای روی DNA موقع ساخته شدن بچه پاک میشن، ولی توی بعضی جانورها اثر تجربه به نسلهای بعد رسیده. توی آدمها هنوز کسی نمیدونه ردهایی که پیدا شده از کدوم راه اومدن.
این پاسخ از کجا آمده
هر چیزی که بالا خواندی از این ۵ منبع بیرون آمده. اگر خواستی خودت سرچشمه را ببینی، لینکها همینجاست.