چرا دردمون میاد؟

برات پیش اومده دستت بخوره به یه قابلمه‌ی داغ و تا چند دقیقه بعدش هم بسوزه؟ خیلی‌هامون همون لحظه با خودمون گفتیم کاش اصلاً درد نداشتیم. ولی آدم‌هایی هستن که واقعاً از وقتی به دنیا اومدن هیچ درد جسمی‌ای حس نکردن.

این آدم‌ها بی‌حس نیستن. هنوز یه چیز تیز رو از یه چیز کُند و داغ رو از سرد تشخیص می‌دن؛ یعنی حس لمس و دماشون سر جاشه و فقط درد رو ندارن. به این وضعیت می‌گن بی‌دردی مادرزادی. چون هشداری ندارن، بیشتر آسیب می‌بینن. نوزادشون موقع زخم یا واکسن هیچ واکنشی نشون نمی‌ده، بعضی از بچه‌هاشون خودشون رو گاز می‌گیرن یا می‌سوزونن، و ممکنه عمرشون کوتاه‌تر بشه. پس درد ما رو از آسیب دور نگه می‌داره.

حالا بدن از کجا می‌فهمه کِی باید هشدار بده؟ سر رشته‌های عصبی بدنمون گیرنده‌هایی هست به اسم گیرنده‌ی درد. این گیرنده‌ها فقط وقتی فعال می‌شن که چیزی اون‌قدر قوی باشه که سلامت بدن رو تهدید کنه.

یه نمونه‌ی آشنا داریم. وقتی فلفل تند می‌خوری، دهنت می‌سوزه، در حالی که هیچ آتیشی در کار نیست. ماده‌ی تند فلفل همون گیرنده‌ای رو توی رشته‌های عصبی پوست روشن می‌کنه که گرمای دردناک روشنش می‌کنه.

پیام خطر از دو جور رشته‌ی عصبی و با دو سرعت راه می‌افته. اولی مثل یه پیک دوچرخه‌سوار زود می‌رسه و یه درد تند می‌ده که زود هم می‌ره. دومی مثل یه پیک پیاده دیرتر می‌رسه و دردی می‌ده که بیشتر می‌مونه. حدود ۷۰ درصد رشته‌های درد از همین نوع کُندن. خود مغز هم، با این‌که میلیاردها سلول عصبی داره، هیچ گیرنده‌ی دردی نداره.

پس درد همون پیامیه که از گیرنده‌ها می‌رسه؟ پژوهشگرهای درد می‌گن نه. انجمن بین‌المللی مطالعه‌ی درد چند سال پیش، بعد از چهار دهه، تعریف درد رو عوض کرد. طبق تعریف تازه، درد تجربه‌ای ناخوشایند، هم حسی و هم هیجانیه، که با آسیب واقعی یا احتمالی به بدن همراهه یا شبیه اونه. یادداشت‌های همین تعریف می‌گن درد و کار گیرنده‌های درد دو چیز جدان. فقط از روی کار رشته‌های عصبی نمی‌شه فهمید کسی درد داره یا نه. درد همیشه شخصیه و بدن، ذهن و شرایط زندگی‌مون روش اثر می‌ذارن.

این چطور ممکنه؟ سر راه پیام درد تا مغز دریچه‌هایی هست که می‌تونن بسته بشن، و مغز هم، از جمله بخش جلوییش، از بالا جلوی درد رو می‌گیره. برای همین وقتی گیرنده‌ها به یه اندازه کار می‌کنن، درد همیشه به یه اندازه نیست.

یه آزمایش توی دانشگاه ویک فارست همین رو نشون داد. داوطلب‌ها منتظر یه گرمای متوسط بودن ولی شدیدترین گرما رو گرفتن، و دردی که گزارش کردن کمتر بود. بخش‌هایی از مغز که با این انتظار فعال شدن هم بیشتر همون بخش‌هایی بودن که درد رو حس می‌کنن.

درد معمولاً از ما محافظت می‌کنه، ولی همیشه این‌طور نیست. خود درد هم می‌تونه به کار بدن، حال روحی‌مون و رابطه‌مون با بقیه آسیب بزنه. این آسیب وقتی سنگین‌تر می‌شه که درد نره و بمونه. طبق آماری که از بزرگسال‌های آمریکا گرفتن، تقریباً از هر چهار نفر یه نفر درد مزمن داره، یعنی توی سه ماه گذشته بیشتر روزها یا هر روز درد داشته.

شاید برای همین، پرسش واقعی فقط این نیست که چرا درد داریم. پرسش اینه که هشداری که قراره ما رو از آسیب دور نگه داره، چطور گاهی خودش به آسیب تبدیل می‌شه.