چرا می‌خوابیم؟
پاسخ کوتاه جواب کامل رو هنوز کسی نمی‌دونه، ولی سرنخ‌ها زیادن. خواب از خودِ مغز قدیمی‌تره: حتی جانورهایی که مغز ندارن هم می‌خوابن، پس خواب باید کاری خیلی پایه‌ای برای بدن بکنه. موش‌هایی که کاملاً بی‌خواب موندن، بعد از چند هفته مردن یا به آستانه‌ی مرگ رسیدن. پژوهش‌ها چند کار شبانه پیدا کردن: مغز جای بیشتری برای شسته شدن باز می‌کنه، اتصال‌هایی رو که روز قوی شدن کوچیک می‌کنه تا فردا جا برای یاد گرفتن باشه، و شاید بدن انرژی رو خرج رشد و ترمیم می‌کنه. انگار خواب یه کار نیست، چند کاره.
همه می‌خوابن، حتی بی‌مغزها
هر شب چند ساعت چشم‌هامون رو می‌بندیم و از دنیا جدا می‌شیم. توی این مدت نه غذا می‌خوریم، نه حواسمون به خطرهای دور و برمونه. اگه خواب این‌قدر بی‌دفاعمون می‌کنه، چرا هیچ جانوری کنارش نذاشته؟
دانشمندها خواب رو از چهار نشونه می‌شناسن: جانور تکون نمی‌خوره، سخت‌تر از وقتی که فقط استراحت می‌کنه بیدار می‌شه، بعد از بیدار شدن عادی رفتار می‌کنه، و اگه خوابش رو به هم بزنن، بعداً بیشتر یا عمیق‌تر می‌خوابه. با همین نشونه‌ها، از سوسک و عقرب تا زرافه و گربه، همه می‌خوابن.
سرنخ عجیب‌تر از جانورهایی میاد که اصلاً مغز ندارن. عروس‌دریایی وارونه شب‌ها کندتر می‌تپه و سخت‌تر بیدار می‌شه، و هرچی شب بیشتر بیدارش کردن، فرداش کم‌جنب‌وجوش‌تر بود. جانور ریزی به اسم هیدرا هم می‌خوابه؛ یعنی خواب پیش از مغز وجود داشته. حتی دلفین‌ها و پرنده‌های مهاجر، که نمی‌تونن کامل از کار بیفتن، به‌جای کنار گذاشتن خواب، نصف مغزشون رو می‌خوابونن.
بهای نخوابیدن
یه راه فهمیدن کار هر چیزی اینه که ببینیم نبودنش چی رو خراب می‌کنه. پژوهشگرها موش‌های صحرایی رو کاملاً از خواب محروم کردن. اگه آزمایش رو متوقف نمی‌کردن، این موش‌ها معمولاً ظرف دو سه هفته می‌مردن یا به آستانه‌ی مرگ می‌رسیدن. بیشتر از قبل غذا می‌خوردن ولی وزن کم می‌کردن، چون بدنشون تقریباً دو برابر قبل انرژی می‌سوزوند. وقتی دوباره اجازه دادن بخوابن، همه‌ی این تغییرها برگشت.
ولی یه چیز ماجرا رو پیچیده می‌کنه: توی بدن و مغز این موش‌ها هیچ آسیب مشخصی پیدا نکردن که مرگشون رو توضیح بده. آلن رکت‌شافن، یکی از پژوهشگرهای اصلی این آزمایش‌ها، نتیجه گرفت که از روی آسیب بی‌خوابی نمی‌شه فهمید خواب چی کار می‌کنه؛ همون‌طور که هیچ‌کس نمی‌گه کار غذا خوردن «جلوگیری از گرسنگیه». پس باید دید خودِ مغز توی خواب چی کار می‌کنه.
شب، وقت شست‌وشوی مغز
مغز موقع کار پسماند می‌سازه. یه گروه پژوهشی مغز موش‌ها رو توی خواب و بیداری مقایسه کرد و دید وقتی موش خوابه، فضای خالی بین سلول‌های مغزش حدوداً شصت درصد بزرگ‌تر می‌شه. مایعی که از اطراف مغز به درونش جریان داره، توی بیداری تقریباً راهی به داخل پیدا نمی‌کرد، ولی توی خواب راحت بین سلول‌ها می‌چرخید.
همین گروه پروتئینی رو هم دنبال کرد که توی بیماری آلزایمر توی مغز جمع می‌شه. توی موش‌های خواب، این پروتئین دو برابر سریع‌تر از مغز بیرون رفت. پیشنهادشون این بود که کار خواب شستن پسماندهاییه که مغز توی بیداری می‌سازه.
ولی یه گروه دیگه چند سال بعد با روش دیگه‌ای دید پاک شدن یه رنگ ردیاب از مغز موش توی خواب و بیهوشی کندتره، نه تندتر. پژوهشگرهای دیگه هم به روش این گروه ایراد گرفتن و بحث هنوز بازه. پس شاید شست‌وشو بخشی از جواب باشه، شاید هم نه.
جا باز کردن برای فردا
ایده‌ی دوم مال دو پژوهشگر به اسم تونونی و چیرلیه. هر بار که چیز تازه‌ای تجربه می‌کنیم، اتصال‌های بین سلول‌های مغز، که بهشون سیناپس می‌گن، قوی‌تر می‌شن. اگه این فقط ادامه پیدا کنه، مغز اشباع می‌شه و جایی برای یاد گرفتن نمی‌مونه. پیشنهادشون اینه که خواب این اتصال‌ها رو دوباره کوچیک می‌کنه. توی آزمایششون، از هر پنج اتصال مغز موش تقریباً چهارتا بعد از چند ساعت خواب کوچیک‌تر شدن، ولی بزرگ‌ترین‌ها دست‌نخورده موندن. این‌که اون بزرگ‌ترها چه ربطی به حافظه دارن، داستان دیگه‌ایه.
ایده‌ی سوم مال دیوید ریزنه: خواب در اصل کاری مربوط به سوخت‌وساز بوده، یعنی حساب‌وکتاب انرژی بدن. انرژی رو از هوشیاری و حرکت برمی‌داره و خرج کارهای پرهزینه‌ای مثل رشد و ترمیم می‌کنه که توی بیداری انجام نمی‌شن. توی کرم‌های ریز، مگس میوه و مغز موش‌های بی‌خواب نشونه‌هایی از همین دیده شده.
هنوز هیچ‌کس نمی‌دونه خواب اولش برای کدوم کار پیدا شد. شاید سؤال جالب‌تر این باشه: چی توی خواب این‌قدر مهمه که هیچ جانوری، از اون عروس‌دریایی تا خودِ ما، نتونسته ازش بگذره؟
خواب از مغز قدیمی‌تره و نبودنش موش‌ها رو تا آستانه‌ی مرگ برد. توی خواب، مغز جای بیشتری برای شسته شدن باز می‌کنه، اتصال‌های روز کوچیک می‌شن و شاید بدن خودش رو ترمیم می‌کنه؛ ولی این‌که خواب اولش برای کدوم کار پیدا شد، هنوز معلوم نیست.
این پاسخ از کجا آمده
هر چیزی که بالا خواندی از این ۵ منبع بیرون آمده. اگر خواستی خودت سرچشمه را ببینی، لینک‌ها همین‌جاست.