پژواک کاوش

[کیان]: سلام سلام! 👋 من کیان هستم… و شما دارید به پادکست «پِژواکِ کاوُش» گوش می‌دید. [سارینا]: و من هم سارینا هستم 🌿 خوش اومدید به قسمت دوازدهم از فصل اول — اواسط شهریور هزار و چهارصد و پنج. [کیان]: و یه اعتراف دوستانه هم بدهکاریم: این پادکست با کمک هوش مصنوعی — یا همون هوشواره — ساخته می‌شه 🤖 [سارینا]: و امروز این اعتراف یه ربط بامزه به موضوعمون داره، چون قراره درباره‌ی یه اسم حرف بزنیم که سال‌ها اشتباه بود و هیچ‌کس عوضش نکرد. [کیان]: هوشواره هم اسمش رو عوض نکرده. ولی خب مشکلی نداره که بخواد اصلاحش کنه 😄 برخلاف چیزی که امروز قراره ببینیم. [سارینا]: پس اگه یه جا تُپُق یا اسم اشتباهی شنیدید، حتماً بهمون خبر بدید. آدرسمون هست: www.kavosh.club [کیان]: خب بریم سراغ سؤال امروز، سارینا. چرا بیماری‌ای که اسمش از «تُخمدان» میاد، اصلاً بیماری تُخمدان نیست؟ [سارینا]: این سؤال دقیقاً همون چیزیه که خود دکترها هم به‌تازگی رسماً بهش جواب دادن 😮 [کیان]: یعنی چی رسماً؟ [سارینا]: دارم از یه سندرم حرف می‌زنم که این چند دهه اسمش بوده «سندرم تُخمدان پلی‌کیستیک»، یا پی‌سی‌اواس. حدود ده تا سیزده درصد زن‌های دنیا بهش مبتلان. یعنی چیزی حدود صد و هفتاد میلیون نفر. [کیان]: خیلی زیاده. و اسمش چه مشکلی داشت؟ [سارینا]: بذار از اول بگم. دکترها یه زمانی زیر میکروسکوپ به تُخمدان این افراد نگاه کردن و یه سری لکه‌ی کوچیک پر از مایع دیدن، فکر کردن این لکه‌ها کیست هستن. برای همین اسمش شد «پلی‌کیستیک»، یعنی پر از کیست. [کیان]: و نبود؟ [سارینا]: نه. اون لکه‌ها اصلاً کیست نیستن. فولیکول‌های تخمکی‌ان که رشدشون وسط راه متوقف شده. و نکته‌ی عجیب‌تر اینه که خیلی از آدم‌هایی که این سندرم رو دارن، اصلاً همچین لکه‌ای توی تُخمدانشون دیده نمی‌شه. [کیان]: صبر کن… یعنی اسم بیماری از همون لکه‌های پر از مایع اومده، در حالی که این لکه‌ها همیشه هم وجود ندارن، و وقتی هم هستن، اصلاً کیست نیستن؟! [سارینا]: دقیقاً همین. و این تازه اول ماجراست، چون اسم قدیمی توجه رو فقط می‌بره سمت تُخمدان، در حالی که این سندرم کل بدن رو درگیر می‌کنه. [کیان]: چطوری کل بدن؟ [سارینا]: هورمون‌های مردونه، یعنی آندروژن‌ها، توی این افراد بالاتر از حد عادیه. سیگنال‌دهی مغز به تُخمدان‌ها هم به‌هم می‌خوره. و واکنش بدن به انسولین هم دچار مشکل می‌شه. [کیان]: انسولین یعنی همون هورمونی که قند خون رو کنترل می‌کنه؟ [سارینا]: همون. و برای همین این افراد ریسک بیشتری برای دیابت نوع دو، چاقی، کبد چرب، بیماری قلبی، و حتی افسردگی و اضطراب دارن. [کیان]: پس این اصلاً یه بیماری زنانه‌ی ساده نیست، یه اختلال هورمونی و متابولیکِ گسترده‌ست. [سارینا]: دقیقاً. و یه پژوهشگر به اسم الیزابت استنر-ویکتورین، از مؤسسه‌ی کارولینسکای سوئد، بیست ساله داره روی همین موضوع کار می‌کنه. اون می‌گه یه اسم فقط یه اسم نیست. [کیان]: چی می‌گه دقیقاً؟ [سارینا]: می‌گه اسم به دکترها می‌گه کجا رو نگاه کنن، به محقق‌ها می‌گه چی رو مطالعه کنن، و به خودِ بیمار می‌گه چه انتظاری داشته باشه. [کیان]: و برای همین اسمش رو عوض کردن؟ [سارینا]: برای همین. و اینجا یه چیزی هست که فکر نمی‌کنم حدس بزنی. این تصمیم یه‌شبه گرفته نشده. بیش از ده سال طول کشیده. [کیان]: ده سال؟! برای یه اسم؟ [سارینا]: پنجاه و شش سازمان بیمار و پزشکی، توی شیش قاره، باهم روش کار کردن. بیش از بیست و دو هزار نفر توی این فرآیند شرکت کردن، و بیش از چهارده هزار نفرشون رأی مستقیم دادن به اسم‌های پیشنهادی. بیشتر از نصفشون هم خودشون این سندرم رو دارن. [کیان]: پس مثل یه انتخابات بین‌المللی بوده، نه اینکه چهار تا دکتر دور یه میز نشسته باشن. [سارینا]: دقیقاً همین‌طوره. و نتیجه‌ش امسال، بهمن گذشته، توی مجله‌ی لَنسِت منتشر شد. [کیان]: خب اسم جدید چیه؟ [سارینا]: «سندرم متابولیک تُخمدانی چندغده‌ای»، یا به اختصار پی‌ام‌اواس. [کیان]: بذار باز کنم. چندغده‌ای یعنی چند تا سیستم هورمونی درگیرن، متابولیک یعنی همون ریسک دیابت و قلب، و تُخمدانی هم یعنی مشکل تخمک‌گذاری و باروری. یعنی هنوز بخشی از ماجراست، فقط دیگه تنها بخش نیست. [سارینا]: دقیقاً درست باز کردی 👏 و یه چیز دیگه هم هست که خیلی‌ها نمی‌دونن. این سندرم معمولاً از نوجوونی شروع می‌شه، ولی چون نشونه‌هاش شبیه تغییرات عادی بلوغه، اغلب تشخیصش سال‌ها طول می‌کشه. [کیان]: این خودش یه داستان جداست، و می‌خوام کامل بشنومش. ولی بذار همین‌جا یه لحظه مکث کنیم، چون بخش بعدی قصه هنوز جالب‌تره 😌 [سارینا]: باشه، ولی قبلش بیاید بلند شیم، یه کش‌وقوس بدیم و چند قدم راه بریم. نشستن طولانی خوب نیست براتون! [کیان]: منم دقیقاً همین کارو می‌کنم. چند لحظه‌ی دیگه برمی‌گردیم! [BREAK] [سارینا]: برگشتیم! 👋 خب کیان، قبل از استراحت گفتیم این سندرم معمولاً از نوجوونی شروع می‌شه ولی تشخیصش سخته. بیا اول همینو باز کنیم. [کیان]: آره، دقیقاً همین سؤال رو داشتم. یعنی یه نوجوون با پریود نامنظم می‌ره دکتر و می‌شنوه «طبیعیه، بزرگ شو»؟ [سارینا]: خیلی وقت‌ها دقیقاً همین. مطالعه‌ها نشون دادن توی همون یکی‌دو سال اول بعد از اولین پریود، این نشونه‌ها آسون با تغییرات طبیعی بلوغ قاطی می‌شن، و همین باعث می‌شه خیلی وقت‌ها یا تشخیص دیر داده بشه، یا اصلاً اشتباه داده بشه. [کیان]: پس این اسم جدید ممکنه همین مشکل رو هم کم کنه. [سارینا]: امیدشون همینه. حالا بیا ببینیم عملاً برای بیمارها چی عوض می‌شه، چون این هنوز جواب داده نشده. [کیان]: آره، یعنی از فردا باید دوباره برن دکتر و آزمایش بدن؟ [سارینا]: نه. اگه کسی قبلاً تشخیص پی‌سی‌اواس گرفته، حالا فقط اسمش می‌شه پی‌ام‌اواس. هیچ آزمایش تازه یا نوبت جدیدی لازم نیست. [کیان]: پس چی واقعاً تغییر می‌کنه؟ [سارینا]: نگاه دکترها. وقتی اسم روی تُخمدان تمرکز داره، خیلی وقت‌ها فقط متخصص زنان درگیر می‌شه. ولی با اسم جدید، قراره متخصص غدد و قلب و متابولیسم هم از همون اول وارد ماجرا بشن. [کیان]: یعنی یه تیمِ کامل‌تر، نه یه دکتر تنها. [سارینا]: دقیقاً. و این تغییر قراره طی سه سال، از طریق به‌روزرسانی راهنماهای بالینی و آموزش پزشکی، جا بیفته. [کیان]: خب حالا بذار یه چیزی بپرسم که شاید عجیب باشه. مگه قبلاً هم اسم بیماری‌ای عوض شده که این‌قدر سروصدا نداشته باشه؟ [سارینا]: پرسش خوبیه، و جوابش آره‌ست. همین دو هزار و بیست و سه، یه بیماری دیگه به اسم کبد چرب غیرالکلی رو هم عوض کردن. [کیان]: چرا اونو عوض کردن؟ [سارینا]: چون اسمش هم گمراه‌کننده بود و هم برای بیمارها بد بود. کلمه‌ی «چرب» و ربط دادنش به الکل باعث می‌شد بیمارها حس بدی بگیرن، در حالی که خیلی‌هاشون اصلاً الکل نمی‌خوردن. [کیان]: پس اسمش رو گذاشتن؟ [سارینا]: «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک». دقیقاً همون منطق پی‌ام‌اواس. اسمی که واقعیتِ بیماری رو نشون بده، نه یه علامتِ ظاهری که گاهی حتی درست هم نیست. [کیان]: پس این یه الگوی تازه‌ست، نه یه اتفاق تکی. [سارینا]: دقیقاً. پزشکی داره یاد می‌گیره که اسم فقط یه برچسب نیست، بخشی از درمانه. [کیان]: خب برگردیم به خودِ پی‌ام‌اواس. الان که اسمش عوض شده، درمانش هم عوض شده؟ [سارینا]: نه، هنوز درمان قطعی‌ای وجود نداره. راه اول همیشه تغییر سبک زندگیه، و در کنارش گاهی از قرص‌های ضدبارداری یا متفورمین برای کنترل قند خون استفاده می‌شه. [کیان]: پس اسم عوض شده، ولی خود بیماری هنوز حل نشده. [سارینا]: هنوز نه. ولی به قول همون پژوهشگر، این اسم پایه‌ایه که همه‌چیز دیگه روش بنا می‌شه. اگه اسم درست نباشه، تحقیق درست هم شکل نمی‌گیره. [کیان]: پس جواب سؤال امروزمون این شد. اسمِ این بیماری از «تُخمدان» اومده بود، ولی خودِ بیماری از همون اول یه اختلال گسترده‌ی هورمونی و متابولیک بوده که تُخمدان فقط یه گوشه‌شه. [سارینا]: و صد و هفتاد میلیون نفر الان امیدوارن این اسمِ تازه بالاخره باعث بشه دیرتر تشخیص داده نشن. اگه دوست داشتید بیشتر بخونید، سر بزنید به www.kavosh.club [کیان]: ولی یه چیزی هنوز جواب نداره. اگه یه اسمِ اشتباه این‌همه سال می‌تونسته نگاه دکترها رو محدود کنه، الان چند تا بیماریِ دیگه هم هست که اسمشون هنوز غلطه و کسی هنوز متوجه نشده؟ [سارینا]: هیچ‌کس دقیق نمی‌دونه. ولی احتمالاً این آخرین باری نیست که یه اسم عوض می‌شه 🌱 [کیان]: ما کیان و سارینا بودیم، از پادکست «پِژواکِ کاوُش» 🎧 [سارینا]: مواظب خودتون باشید، و تا قسمت بعدی… خداحافظ! 👋 [کیان]: هر پاسخ، یه پرسش تازه‌ست.