آیا ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند علم بزرگ را قبل از بررسی‌کنندگان شناسایی کنند؟

این مقاله به بررسی ابزار هوش مصنوعی QED می‌پردازد که می‌تواند به ارزیابی کیفیت مقالات علمی غیر بررسی‌شده کمک کند. محققان به این نتیجه رسیدند که امتیاز QED به طور موثری با ارزیابی‌های کارشناسی مطابقت دارد و می‌تواند به عنوان ابزاری مکمل در فرآیند انتشار علم عمل کند.

🔍 بررسی وضعیت فعلی انتشار علم

بسیاری از دانشمندان نه تنها در آزمایشگاه‌های خود مشغول تحقیق و تدریس هستند، بلکه در ساعت‌های غیررسمی، داده‌ها را زیر نظر قرار داده و به نقد مقالات علمی می‌پردازند. اودد رخواوی، زیست‌شناس مولکولی از دانشگاه تل‌آویو، می‌گوید: «روش انتشار علم در حال حاضر خیلی ایده‌آل نیست.» او بیان می‌کند که فرآیند بررسی همتا (peer review) یکی از مشکلات بزرگ است و این کار به شدت دشوار است و عموماً توسط افراد خوب و مایل انجام می‌شود.

⏳ زمان‌بندی طولانی بررسی مقالات

فرآیند بررسی همتا معمولاً طولانی و خسته‌کننده است. انتشار یک مقاله ممکن است تا ۱۸ ماه پس از ارسال اولیه طول بکشد. به همین دلیل رخواوی و تیمش سال گذشته QED را که یک دستیار هوش مصنوعی برای بررسی پیش‌نویس‌ها (preprints) است، ایجاد کردند. این ابزار به پژوهشگران کمک می‌کند تا کیفیت یک مقاله غیر بررسی‌شده را در مرحله‌ای که ارزیابی‌های سنتی مانند رتبه مجله و تعداد استناد در دسترس نیست، سنجش کنند.

🔢 امتیاز QED

رخواوی و تیمش یک متریک به نام امتیاز QED توسعه دادند تا اعتبار و اصالت یافته‌ها در یک پیش‌نویس را رتبه‌بندی کنند. آنها از QED برای استخراج این امتیاز از بیش از ۵۷,۰۰۰ پیش‌نویس بیوراکس استفاده کردند. طبق یک مقاله سفید که این هفته منتشر شد، امتیازهای QED پیش‌نویس‌ها تخمینی معقول از کیفیت یک مقاله ارائه می‌دهند.

🌍 واکنش‌های جامعه علمی

رخواوی گفت که پس از راه‌اندازی QED، بازخوردهای زیادی از جامعه پژوهش به دست آورده‌اند که به آن‌ها کمک کرده است تا ابزار را بهبود دهند. آنها اکنون می‌خواهند QED را به سطح بعدی ارتقا دهند، خصوصاً برای پرکردن خلاهایی که در بررسی کارهای پژوهشگران وجود دارد.

⚖️ بررسی امتیازها

نقش اصلی امتیاز QED در ارزش‌گذاری پیش‌نویس‌ها، استفاده از فناوری هوش مصنوعی برای ارزیابی اصالت و اعتبار مقاله است. با استفاده از این متریک، رخواوی و تیمش به مقایسه امتیاز QED با مقالات منتشر شده در مجلات مختلف پرداختند. در این مقایسه، نتایج متضادی مشاهده شد که نشان می‌دهد افرادی که به امتیاز QED اعتماد کردند، در ۷۵ درصد موارد با نظر کارشناسان همسو بودند.

💡 چالش‌ها و آینده

با وجود مزایای امتیاز QED، برخی از کارشناسان نظیر پدرو بلترائو همچنان بر این باورند که استفاده از یک معیار خاص برای ارزیابی کیفیت یک اثر علمی کاملاً مناسب نیست. آن‌ها بر این باورند که ارزش‌گذاری آثار علمی ابعاد مختلفی دارد و بهتر است به جای وابستگی به یک معیار، از چندین معیار استفاده شود.

👥 نگاه به آینده

با این حال، رخواوی بر این نکته تأکید دارد که QED و امتیاز QED قرار نیست جایگزین بررسی همتا شوند، بلکه امید دارد به عنوان ابزاری مکمل در این فرآیند عمل کنند. او می‌گوید: «باید بررسی همتا انجام شود. این کار عالی است، اما همیشه در دسترس نیست و گاهی اوقات ناکام می‌ماند».