ویروس‌ها از کجا می‌آیند؟

ویروس‌ها از رویدادهای جداگانه‌ای به وجود آمده‌اند و داستان ریشه‌یابی آن‌ها پیچیده است. نظریه‌های مختلفی وجود دارد که توضیح می‌دهد چگونه ویروس‌ها از سلول‌ها نشأت گرفته‌اند و به تازگی داده‌های جدیدی موجب اصلاح تاریخچهٔ تکاملی ویروس‌ها شده است.

نسخهٔ صوتی این مقاله: ویروس‌ها از کجا می‌آیند؟ یک سفر ساده به دنیای موجودات نامرئی | داستان پیدایش ویروس‌ها، برای همه؛ بدون پیچیدگی‌های علمی
 

🔬 ویروس‌ها از کجا می‌آیند؟

همهٔ موجودات زندهٔ سلولی، از باکتری‌های تک‌سلولی گرفته تا درختان بلند، می‌توانند ریشه‌های خود را به یک نیاکان مشترک که حدود چهار میلیارد سال پیش وجود داشته است، پیوند بزنند. این نیاکان، به نام LUCA (آخرین نیاکان مشترک جهانی)، نقطهٔ آغازین تمامی گونه‌ها هستند. اما داستان ویروس‌ها که مجموعه‌ای عفونی از مواد ژنتیکی درون یک غشای پروتئینی یا چربی است، بسیار پیچیده‌تر است.

ویروس‌ها در نتیجهٔ حداقل هفت رویداد جداگانه به وجود آمده‌اند و هر یک دنیای خاص خود از ویروس‌ها را ایجاد کرده است که ریشه مشترکی دارند. دانشمندان نظریه‌های گوناگونی برای توضیح چگونگی شکل‌گیری این دنیای ویروسی ارائه کرده‌اند. اما داده‌های جدید توالی‌یابی ژنوم، ویروس‌شناسان را وا داشته تا درختان خانوادهٔ ویروس‌ها را با تقسیم دنیای ویروسی به بخش‌های جداگانه بازنویسی کنند و تاریخچهٔ تکامل ویروس‌ها را دوباره بررسی کنند.

🔍 ریشه‌یابی ویروس‌ها

برای بررسی ریشه‌های ویروس‌ها، دانشمندان به مراحل اولیهٔ حیات بر روی زمین نگاه می‌کنند. نظریهٔ "فرضیهٔ ویروس اول" این ادعا را دارد که ویروس‌ها قبل از تشکیل سلول‌ها به وجود آمده‌اند. این فرضیه به ویژه برای پنج مورد از هفت دنیای ویروسی که همهٔ گونه‌های زندگی را آلوده می‌کنند، قابل اعمال است. به عنوان مثال، دنیای Duplodnaviria دارای ویروس‌های DNA است که در آرکئا، باکتری‌ها (به عنوان باکتریوفاژها) و یوکاریوت‌ها (شامل ویروس‌های هرپس) یافت می‌شود.

🦠 روابط پیچیده

برخی از دنیای ویروسی تنها مشخصی از موجودات خاص را آلوده می‌کنند، که نشان می‌دهد آنها پس از تکامل برخی از شاخه‌های زندگی به وجود آمده‌اند و به چنین قدیمی باز نمی‌گردند. به عنوان مثال، ویروس‌های دنیای Adnaviria به صورت خاص در آرکئا یافت می‌شوند، که نشان می‌دهد این ویروس‌ها احتمالاً پس از ظهور آرکئا در حدود 3.8 میلیارد سال پیش به وجود آمده‌اند.

⚙️ فرضیه‌های مختلف

چندین فرضیه مطرح است که توضیح می‌دهند ویروس‌ها چگونه از سلول‌ها نشأت گرفته‌اند. "فرضیهٔ کاهش" پیشنهاد می‌کند که ممکن است ویروس‌ها به دلیل کاهش ژن‌های خود از سلول‌ها حاصل شده باشند. در این راستا، ویروس‌های غول‌پیکر مانند پان‌دوراویروس‌ها، که هزاران ژن دارند، به نظر می‌رسند از کوچک‌ترها نشأت گرفته‌اند.

📊 داده‌های جدید و اصلاحات

از آنجایی که داده‌های جدید به‌دست آمده است، دانشمندان در حال طور کلی تغییرات درختان تکاملی ویروس‌ها هستند. با احتمال تقسیم دنیای Monodnaviria به چهار دنیای جداگانه، آن‌ها گام دیگری در شناسایی منشاء واقعی ویروس‌ها برمی‌دارند. بررسی و درک اینکه ویروس‌ها چگونه به وجود آمده‌اند، می‌تواند به دانشمندان در رمزگشایی عملکرد این موجودات کمک کند.